Мұғалімдер сайты
Эссе
3 май 2016
2214
0

Эссе " Ізгілік педагогикасының классигі"

Ізгілік педагогикасының  классигі

                                                        Эссе

 

                                                                  "Ақыл, қайрат, жүректі бірдей ұста"

                                          

Осы сөздерді айтқан қазақтың бас ақыны , халықтың мақтанышы Абай Құнанбаев болатын. Ол қолына қалам алып , қазақтың рухын көтерген дана адам.

Ұлы Абай  атамыздың өлеңдері мен қара сөздері халыққы ерекше тәлім-тәрбие беріп қана қоймай , рухани адамгершілікке  баулиды. Адам баласы рухани – адамгершілік қасиеттерінсіз өмір сүре алмайды. Абай атамыз өз шығармаларында осыны  негізге алған.

Ол жақыннан алысқа қарай, қызықты , күлкілі жағдайлардан қиынға қарай біртіндеп жетелейді. Мұның негізгі мақсаты адамзатты адамгершілікке жетелеу болатын. Абай  Құнанбаевтың қара  сөздеріне мән беріп қарасақ , орасан зор тәрбиелік мәні бар. Әсіресе білімге ұмтылған жастарға ерекше қымбат деп ойлаймын. Адамды бақытқа жеткізетін білім екені баршаға мәлім. Оны игеру  жастардың ғана қолынан  келеді. Сондықтан да білімге құштар жас ұрпақ Абайдың қара сөздері мен өлеңдерінде көп мағына жатқандығын білу керек.

«Алтыншы», «Сегізінші», «Он бірінші » қара сөздерінде білімге бөгет жасайтын мақтаншақтық , еріншектік , надандық мінездерді ашып көрсетуге арналған деп айтуға болады.

Абай «бірлік, тірлік» сөздерінің мәнін аша келе « Он алтыншы» сөзінде былай дейді: « Бірлік – ақылға бірлік, малға бірлік емес».Сол қиын қыстау заманда адамдардың мал, ақша үшін ар-намысын сату, бір-біріне  жала жабу, өзара ауызбіршіліктің  болмауы сияқты мінездердіңибәрі де жалқаулықтан, мәдениетсіздіктен , еңбексіздіктен туындайтындығын дәлелдей отырып , адамдардыосы аталған мінездерден қашық болуға тәрбиелейді. Яғни адамдарды рухани-адамгерліктері мол болуға шақырды.

Ұрлық, парақорлық , пәлеқорлық , мансапқорлық тағы да басқа жағымсыз қасиеттер елдің ел болып дамуына кедергі болатындығын айта келе өзінің «Қырық бірінші » сөзінде ол екі нәрсені ұсынды: Біріншісі – «Бек зор үкімет», екіншісі «қаржы»

«Он жетінші » қара сөзінде ақын  қайрат ,ақыл , жүрек , ғылым туралы айтқан. Ақыл, жүрек, қайрат адамүшін өздерінің  атқаратын жұмыстарын айта келіп, әрқайсысы өзін бірінші орынға қояды. Сөйтіп таласқа түкен үшеуі әділдігін  білу үшін Ғылымға  төрелікке жүгінеді. Ғылым болса үшеуінің де жағымды және жағымсыз қасиеттерін дәл айтып, әділ сынайды. Әрқайсыларыңның да кемшіліктерің бар. « ... Осы үшеуің  басыңды қос , оның ішінде жүрекке билет» деп үкім айтады.  « Егер үшеуің  ала болсаң , мен жүректі жақтаймын» дейді Ғылым. Осы жерде ақынның жүректі , яғни адамды адам риясыз сүю туралы айтып отырғандығы анық байқалады.

«Он алтыншы» сөзіне тоқталсам бұл да адамгершілікке байланысты жазылған. Соладың бірі – ұят туралы. Ол осы қара сөзінде ұяттан, ардан безгендерді сынап көрсетеді. «Ұялмас нәрседен ұялған  ұялу – ақымақтық, жамандық» дей келе ,шын мәнінде ұят қандай  болу керек деген сұраққа жауап береді.

« Ұят деген – адамның өз бойындағы адамшылығы , иттігіңді ішіңнен өз мойныңа салып ,  сөгіп , қылған қылмысыңның аты. Ол уақытта тілге сөзде  түспейді, көңілге ойда түспейді» деген ойларынан болашақ ұрпақтың ар-ұяттарын таза сақтауын арман еткендігін көруге болады. Осы қара сөзінің қазіргі уақытта да тәрбиелік маңызы өте зор болып отыр.

«Он тоғызыншы» сөзіне  адамның туғанда есті болмайтындығын , ол өсе келе қоршаған  ортадан  естіп, көріп ,  дәмін тату арқылы  ақыл –ойының толығатынын айтқан.

Мен өз өмірімде Абай атамыздың әрбір өлеңдері мен қара сөздерін жадыма сақтап жүремін . Жұмыс тәжірибемде мұғалім болғандықтан оқушыларға да үнемі Абай атамыздың шығармаларын  айтып отырамын . Әсіресе қазіргі жас ұрпаққа мына өлеңінің өзі үлкен ой салады деп ойлаймын.

Бес нәрседен  қашық бол,

Бес нәрсеге  асық бол.

Адам болам десеңіз

Тілеуің , өмірің алдыңда

Оған қайғы жесеңіз.

Өсек, өтірік , мақтаншақ,

Еріншек , бекер мал шашпақ-

Бес дұшпанын  білсеңіз

Талап , еңбек , терең ой

Қанағат , рақым , ойлап қой

Бес асыл іс көнсеңіз.

Осы өлең арқылы өзімде қандай қасиеттердің болу керектігін түсіндім. Қорытындылай отырып , Абай атамыздың өз дәуірінде айтып кеткен сөздері қазіргі уақытта да өзгермей және өз құндылығын жоймай , өзіндік сипатқа ие. Оның адамгершілікке баулыған шығармалары арқылы біз рухани азық алып , бой түзеп келеміз. Әлде де болса ақынның шығармаларынан біздің аларымыз өте көп.

 

 

Пікір беру