Мұғалімдер сайты
Қысқа мерзімді жоспар / Физика
12 январь 2016
7454
0

Токтың магнит өрісі. Ампер мен Лоренц күштерін қолдану

Сабақ жоспары

Сабақтың өтілетін орны:  128  кабинет

Күні:   20.11.2015

Мамандығы:  0111000 – «Негізгі орта білім »

Тобы: ИИ-15

Пәні:   Физика

І БЛОК «Мақсаттылық»

Сабақтың тақырыбы:

 

Токтың магнит өрісі. Ампер мен Лоренц күштерін қолдану

Сабақтың типі:

Жаңа білімді меңгерту сабағы

 

Сабақтың түрі:

Лекция

 

ШСабақтың мақсаты:

 

 

Білімділік:

 

Магнит өрісі ұғымын және оны сипаттайтын шамаларды оларды өлшейтін құралдарды жұмыс принципін үйреніп практикалық жұмыстар мен есептерді шығаруда алған білімдерін күнделікті қажеттілікке қолдана білуге үйрету

 

Тәрбиелік:

 

Оқушыларды өз бетінше жұмыс істеуге дағдыландыру, олардың ойлау қабілеттерін дамыту, шығармашылықпен жұмыс істеуге үйрету

Дамытушылық:

 

Магнит өрісінің электр өрісінен айырмашылығын білу. Оқушыларға тақырыптың өзектілігін, қолданысын ұғындыру, оқушыларды дәлдікке, нақтылыққа үйрету, өз ойларын білдіре алуға баулу

 

Кәсібилік

 

Оқушының өз кәсібіне, мамандығына деген қызығушылығын арттыру мақсатында пәннің қажеттілігін ұғындыру.  Сабақ барысында оқытушы мен оқушы арасындағы іс-әрекет, қарым-қатынас дағдыларына бейімдеу. Оқушының түйіндік құзыреттіліктерін қалыптастыру

 

Күтілетін нәтижелер:

 

Базалық:

-          Магнит өрісінің электр өрісінен айырмашылығын ажырата біледі;

-          Лоренц, Ампер күштерінің қандай шамаларға тәуелді екенін және оларды есеп шығаруда қолдануды үйренеді;

-          Лоренц күшінің бағытын сол қол , Ампер күшінің бағытын оң қол ережесінің  көмегімен анықтауды үйренеді;

Кәсіптік:

 

-    Пәннің және тақырыптың  мазмұнын, ерекшелігін біледі;

-    Оқытудың өмірмен байланысын көрсете алады.

Пәнаралық байланыс:

Математика, электроника,

 ІІ БЛОК  «САБАҚТЫҢ ЖАБДЫҚТАЛУЫ»

Көрнекі құралдар

 

Слайдтар, таратпа материалдар, плакаттар, магниттер, темір ұнтағы

Техникалық құралдар

Интербелсенді тақта,  электронды оқулық

Пайдаланылатын әдебиеттер

1.Р.Башарұлы Г. Байжасарова У. Тоқбергенова  «физика» 10 сынып  2011 ж. Алматы «Мектеп»

2.А.С. Ждомов   «физика» М наука 1984ж.

3. Байжасарова Г.,Тоқбергенова У.,Медетбекова А., Жұбанов М «физикадан дидактикалық материалдар» Алматы:Мектеп -2011ж

        4.Большая энциклопедия эрудито 2004ж.

5.А.П.Ремкевич.  Физика есептерінің жинағы  1989 ж.

Негізгі терминдер мен ұғымдар

Өріс, индукция, Ампер күші, Лоренц күші, индукция векторы, магнит ағыны, вебер, тесла

Сабақтың технологиясы мен әдістері:

Проблемалық оқыту технологиясы, тірек-сызбалар, сұрақ-жауап әдісі, баяндау әдісі, түсіндіре-баяндау, миға шабуыл, ой қозғау, салыстыру, талдау, ақпарат беру;

 

 

 

ІІІ БЛОК  «Сабақ мазмұны»

 

Сабақ кезеңі

Орындалатын жұмыс мазмұны

Күтілетін нәтиже

I.Ұйымдастыру кезеңі

3 мин

ü  Оқушылармен сәлемдесу, түгелдеу, сабаққа дайындығын тексеру;

ü  Сабақ мақсатын түсіндіру;

ü  Сабаққа назар аударту

     Жаңа тақырыпты меңгеруге дайындық

 

ІІ. Жаңа тақырыпқа дайындық

(Үй тапсырмасы)

10 мин

  1. Тақырыптың тірек ұғымдарын анықтау және оларға оқушылардың мектептен білетіндері бойынша тоқталып өту: Тұрақты электр тогы

Физикалық шама

Белгісі

Өлшем бірлігі

Формуласы

1

Ток күші

І

Ампер (А)

І=q/t

2

Электр қозғаушы күш

 

Вольт

 

3

Меншікті кедергі

Ρ

Ом м

R=ρl / S

4

Кернеу

U

Вольт (B)

U=A/q

5

Толық тізбек үшін Ом заңы

I

Ампер (А)

 

6

Тізбек бөлігіндегі токтың жұмысы

А

Джоуль (Дж)

А=IUt

7

Потенциалдар айырымы

Δφ

-

Δφ=A/q

 

2. «Полиглот» сұрақтары:

Тест сұрақтары экранда беріледі.

1.Алғаш рет кернеу, электр, электр қозғаушы күш және ток күші ұғымдарын кім енгізді?

А.Ом  ̷        Ә.Кулон     Б.Фарадей     В.Ньютон     Г.Ленц

2.Омның зерттеулері нәтижелері нешінші жылы жарияланды?

А.1837    Ә.1830     Б.1827 ̷     Г.1840

3.Физиктер Ом заңын XIX ғасырдың нешінші жылы мойындады?

А.50-60ж     Ә.40ж ̷          Б.60ж     В.70ж     Г.80ж

4.Алаш рет Дж.Джоуль нені зерттеді?

А.бөлінетін жылу мөлшері     Ә.электр қозаушы күшті     Б.электр тогының жылулық эффектісін ̷          В.токтың пайда болуын      Г.бөгде күштерді

5.Дж.Джоуль еңбегінде өткізгіште бөлінетін жылу мөлшері ток күшінің квадратына тура пропорционал болатынын нешінші жылы тағайындады?

А.1841ж ̷          Ә.1840ж     Б.1830ж     В.1828ж   Г.1820ж

6.Ом заңын алашқы мойындаған Петербург академигі кім?

А.Ломоносов     Ә.Кулон     Б.Э.Х.Ленц ̷          В.Фарадей     Г.Рихман

7.Электр зарядтар бар еркін бөлшектредің бірыңғай реттелген қозғалысын не деп атаймыз?

А.электр тогы ̷          Ә.ток күші     Б.тұрақты ток     В.бөгде күштер     Г.ампер

8 Егер ток күші уақыт бойынша өзгермесе, ондай токты не деп атайды?

А.бөгде күштер     Ә.электр тогы ̷               Б.тұрақты ток   В.жүктеме     Г.қозғаушы күш

9. Электр тогының бағыты ретінде не қабылданады?

А.токтың басты шарты     Ә.электрлік күштер     Б.өткізгіштің потенциал айырым     В.оң зарядтың бағыты ̷          Г.заряд ағыны

10. Ток күшінің өлшем бірлігі?

А.электр тогы     Ә.ампер ̷          Б.өткізгіштер     В.Ньютон     Г.Кулон

 

Жұмбақ шешу (магнит сөзі шығады)
1. Бойындағы зарядты ұзақ уақыт сақтайды,
Реленің күшімен бүлдірместен баптайды. (Аккумулятор, 5- әріпі)

 

2. Жіпке ілдім мен өзім,
Кіп – кішкентай, күн көзін. (шам 2 әріпі)

3. Жоғалмайды ешқашан, түрлендірсең егерде,
Басқа күйге ауысса, жұмыс істейді әрқашан (Энергия  5- әріпі)

 

4. Ток бар жерде біреу бар, өлшемі вольт, киловольт,
Ұмытып кетпе тағы бар, гектоват және мегават (Кернеу 4- әріпі)

5 Кино менен концертті
Үйде қойып беремін.
Жаңалығын бар елдің
Өз көзіммен көремін. (теледидар 6 - әріпі).


6. Іші салқын, мұзы бар
Күннен қашқан қой сынды
Жылыда тез бұзылар
Барша тағам тығылар. (мұздатқыш 6- әріпі).

Тақтада «Магнит» сөзі жаңа сабақтың тақырыбы шығады

Мектеп курсымен байланыстыра отырып, тірек ұғымдар нақтыланады.

Электр өрісі мен магнит өрісінің айырмашылығын ажырата біледі, шамаларды топтастырады

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Сұрақ - жауап арқылы білімдерін толықтырады

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Жаңа сабаққа деген қызығушылығы артады

III. Жаңа білім беру

25 мин

 

 

     Ежелгі Грекия мен Рим ойшылдары көне Магнезия қаласының маңынан  табылған минералдарды магниттер деп атады. Бұл минералдардың бірін - бірі  және темір бөліктерін де тарта алатын қабілеті бар екені белгілі болды.Жердің өзі де үлкен магнит болып шықты.Магниттік құбылыстарды зерттеу негізінде құлабыз (компас) жасалынды.Бұл аспаптың негізгі бөлігі- магнит тілі.солтүстікке бағытталған  құлабыз тілінің ұшы магниттің солтүстік (S)полюсі,ал қарама –қарсы ұшы магниттіңоңтүстік (N) полюсі деп аталады. Бұл атау табиғи және  жолақ магниттерде қолданылады. Көптеген тәжірибелер магниттің солтүстік және оңтүстік  полюсі бар бір- біріне тәуелді болатынын көрсетті.

      Магниттің әр аттас полюстері бір- біріне тартылады, ал аттас полюстері бірін- бірі тебеді.

Қозғалмайтын электр зарядтары электр өрiсiн туғызады, қозғалатын зарядтар басқа өрiс – магнит өрiсiн туғызады. Магнит өрісі материяның ерекше түрі, оның көмегімен магниттелген денелер өзара әрекеттееді. Магнит өрісін электр өрісі сияқты , күш сызықтарымен көрнекі түрде көрсетуге болады.

      Электронды оқулықтан бейнежазба көрсетіледі: жолақ магнитті қағаз парағымен жауып, үстіне темір үгінділерін сеуіп және оны жайлап қана сілкілесек, магнит өрісінің  күш сызықтарын аламыз.

    

«Магнит» өрісі терминін 1845 жылы М.Фарадей енгізді. Магнит өрісінің негізгі қасиеттері:

1.       Магнит өрісін электр тогы (қозғалысқа түскен зарядтар) тудырады.

2.      Магнит өрісі электр тогына (қозғалысқа түскен зарядтарға) тигізетін әсерден барып байқалады.

 

      

Тұйықталған күш сызықтары бар өрісті құынды өріс деп атайды, сондықтан магнит өрісі құйынды өріске жатады.

1820 жылы дат ғалымы Эрстед тәжірибе жасады. Ол мыс өткізгішті магнит тілшенің үстіне оның осіне параллель орналастырды. Өткізгіш арқылы ток жіберген кезде магнит тілшесі өзінің бастапқы қалпынан ауытқиды. Тізбекті ажыратқанда магнит тілшесі өзінің бастапқы қалпына келеді. Оның ауытқу бағыты өткізгіштегі токтың ауытқу бағытына байланысты болады.

  Жоғарыда айтылған тәжірибелер француз физигі А.Амперге мынадай болжам жасауға мүмкіндік берді.Егер тогы бар өткізгіш магнит болса, онда тогы бар екі өткізгіш  магнитке ұқсас өзара әрекеттесуге, яғни тартылуға немесе тебілуге тиіс.Егер токтар бір бағытта жүрсе , онда өткізгіштер өзара тартылады. Ал токтар бір-біріне қарама- қарсы бағытта жүрсе, өткізгіштер тебіледі.

F=µ0/2π I1I2/ l; мұндағы  µ0/2π=10-7H/A2-тұрақты шама; µ0-1,256 10-6Н/ A2-магниттік тұрақты; l- ұзындығы; r-арақашықтығы.

Қозғалыстағы зарядталған бөлшектерге магнит өрісі тарапынан әсер ететін күш Лоренц күші деп аталады.

             FЛ = qυB ;                R=mυ/qB;         Ф=ВS cosa

Мұндағы a - В және u векторлары арасындағы бұрыш. Лоренц күшінің бағыты сол қол ережесімен анықталады.

Ампер күшіне байланысты электронды оқулықтан бейнежазба көрсетіледі

Ампер күшідегеніміз - магнит өрісінде қозғалып жүрген  зарядталған бөлшектерге әрекет ететін жалпы күш. Сонда зарядталған бір бөлшекке әсер ететін күш.

                    ҒA max=IlB                    1Тл=1Н/1А*1м

Тақырып бойынша толық мағлұмат алады.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Тірек- сызба арқылы тақырып жинақтайды

Бейнежазбалар арқылы нәтижеге көз жеткізеді

IV. Жаңа тақырыпты бекітуге арналған тапсырмалар орындау

15    Мин

 

                                 

                  тебіледі   тартылады

                                          

қозғалыстағы                         оңтүстік

 зарядтар

тудырады

 

                                               солтүстік

күш сызықтары

                                 өрісі     

 

электр өрісі                                                                         

                                                                                              магнит өрісі

 

 

 

 

 

 

 

 

 


Магниттердің қолданылуы туралы видеоролик көрсетіледі

 

Ассосация құру арқылы магнит қасиеттерін есте сақтайды

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Салыстыра, сәйкесін таба отырып есте сақтау қабілеттері артады

V. Оқулықпен жұмыс

20 мин

 

7-жаттығу, № 1

B=0.1 Tл  Формуласы        шешуі:

І=6A        Ғ=IlB sina       F=6A*0.5м*0.1 Тл*1=0.3 Н

L=0.5 м                             F=6A*0.5м*0.1 Тл*0.5=0.15Н

а=900                                                 F=6A*0.5м*0.1 Тл*0=0Н

а=300

а=00

Ғ=?                                     Жауабы: 0.3 Н, 0.15Н,

 

 

№2            Формуласы        шешуі:

В=0.2 Тл ҒA max=IlB           ҒA max=0.2*5A*0.3 = 0.3 H

І=5A

L=0.3 м

Ғmax=?

 

№3

В=0.02 Тл        Формуласы        шешуі:

υ= 5*106м/с    Ғл=q υB                Ғл= 1.6*10-19Кл*5*106м/с*0.02 Тл                     

                                                      =1.6*10-14 Н     

 


Ғл=?

 

Электронды оқулықпен жұмыс: жаттығулар орындау№1,2,4

Электр тогына есептер шығарылады. Есептердің шығарылу жолы талданады.

Есептердің шығарылу жолын біледі және талдай алады.

ҮІ. Білімді тексеру және бағалау

10 мин

Электронды оқулықпен жұмыс: интерактивті тапырма ларды орындау № 1,4,5

Тест жұмысы.  сұрақ

1.      Күш сызықтары тұйықталған өріс құйынды өріс деп аталады. Құйынды өріске қайсы өріс жатады?
А) гравитациялықөріс. 
В) электр өрісі. 
С) магнит өрісі

2.      Магнит өрісін сан жағынан сипаттайтын шама:
А) магнит индукция векторы. 
В) электр өрісі кернеулігі. 
С) ток күші

3.      Тогы бар шарғының магнит өрісін күшейту үшін:

1) ток күшін арттыру; 2) орам сандарын арттыру; 3) шарғы ішіне темір өзекше енгізу;

а) тек 1;б) тек 2;в) тек 3; г) 1,2,3; д) ондай жағдай мүмкін емес.

4. Параллель орналасқан екі түзу өткізгіш арқылы қарама-қарсы бағытта ток жібергенде:

а) өткізгіштер бір-біріне тартылады; б) өткізгіштер бір-бірінен тебіледі; в) өткізгіштерде

еш өзгеріс болмайды; г) өткізгіштер созылады; д) а-г жауаптар ішінде дұрысы жоқ.

Оқушылардың бүгінгі сабақтан меңгергендерінің нәтижесі анықталып, бағаланады.

 

VI.  Қорытынды

 4 мин

Рефлексия, қорытындылау

-          Магнит өрісі

-          Лорену күші

-          Ампер күші

-          Құйынды өріс

-          Индукциялық ток

-          Бұранда ережесі

-          Оң және сол қол ережелері

-Тақырып бойынша негізгі ұғымдар мен түсініктері қалыптасады

-Оқушылар бүгінгі сабақтан нені меңгергендеріне шолу жасайды.

ҮІІ. Үйге тапсырма:

3 мин

 

-          Теориялық бағытта: тақырыпты оқу

-          Практикалық бағытта: №84647-8 есептер

-          Ізденушілік бағытта: тақырыпты қосымша ақпараттық материалдармен толықтыру

Оқушылар тақырыпты жан-жақты және толық игереді.

 p

 

 

Пікір беру